Quản lý họ hàng làm nhân viên, hãy thoả thuận rõ từ đầu về vai trò, quy định và cách xử lý nếu họ làm chưa tốt, áp dụng cùng nội quy như với mọi người, nói chuyện công việc ở chỗ làm chứ không ở đám giỗ, và chuẩn bị sẵn cho lúc phải nói điều khó. Giữ được tình mà vẫn giữ được việc là chuyện làm được, nhưng phải tính từ trước.
Chào bạn, đây là Nhà Quản Trị. Ở nhiều cửa hàng, xưởng nhỏ Việt Nam, nhận em họ, cháu, chú bác vào làm là chuyện tự nhiên. Người nhà thì tin được, lại giúp được nhau. Nhưng khi người nhà làm chưa tốt, người quản lý đứng giữa rất khó. Tập này nói về chuyện đó.
Vì sao nhận họ hàng dễ mà quản lý họ hàng khó?
Nhận họ hàng vào làm có nhiều lợi thế. Người nhà thường đáng tin về tiền bạc, sẵn sàng làm thêm lúc cần, và gắn bó hơn người ngoài.
Nhưng quan hệ họ hàng mang theo những thứ không có ở người ngoài. Bạn khó nhắc nhở một người chú. Bạn khó nói với em họ rằng em làm chưa đạt. Và mọi chuyện ở chỗ làm có thể lan về họ hàng, thành chuyện của cả dòng họ.
Nhân viên khác trong nhóm cũng đang nhìn. Nếu người nhà được đi muộn, được nghỉ tuỳ tiện, được giao việc nhẹ, người ngoài sẽ thấy bất công và dần mất động lực.
Nên những khó khăn này không tự biến mất. Chúng cần được tính trước, ngay từ lúc nhận người nhà vào làm.
Thoả thuận rõ từ đầu
Trước khi nhận một người họ hàng vào làm, hãy có một buổi nói chuyện nghiêm túc. Nói rõ vị trí, công việc, giờ giấc, thu nhập, và quan trọng nhất: ở chỗ làm, họ là nhân viên như mọi người.
Nói trước về chuyện khó: nếu em làm chưa tốt, anh sẽ nhắc như nhắc mọi người. Nếu sau một thời gian không hợp, mình sẽ nói thẳng với nhau, và chuyện đó không ảnh hưởng tới tình cảm gia đình. Em thấy được không.
Nói những điều này lúc đầu, khi mọi thứ còn vui vẻ, dễ hơn rất nhiều so với nói lúc đã có chuyện. Và khi có chuyện, bạn có thể nhắc lại: mình đã thống nhất từ đầu rồi.
Nếu có thể, hãy có hợp đồng lao động như với nhân viên khác. Nó bảo vệ cả hai bên, và cho thấy đây là quan hệ công việc thật.
Cùng nội quy, cùng cách đối xử
Ở chỗ làm, người nhà phải theo cùng nội quy. Đi muộn thì bị nhắc như mọi người, xin nghỉ thì theo cùng quy trình, được đánh giá theo cùng tiêu chí.
Điều này quan trọng với cả nhóm và với chính người nhà. Nhóm cần thấy sự công bằng. Người nhà cần được đối xử như người trưởng thành có năng lực, không phải như người được thương hại.
Xưng hô có thể giữ theo gia đình, gọi chú, gọi cô. Nhưng cách giao việc, góp ý, ghi nhận thì như mọi người. Một anh chủ cửa hàng vật liệu xây dựng kể rằng anh vẫn gọi người chú làm kho của mình là chú, nhưng mọi đơn xuất kho chú cũng phải ký như những người khác. Lúc đầu chú hơi phật ý, sau thì chú là người giữ quy định chặt nhất.
Cũng cẩn thận với cái bẫy ngược: khắt khe với người nhà hơn để chứng tỏ không thiên vị. Điều đó bất công, và làm người nhà thấy bị đối xử tệ ở chính nơi đáng lẽ họ được tin.
Nói chuyện công việc đúng chỗ
Chuyện công việc nên được nói ở chỗ làm, trong giờ làm. Không nhắc nhở ở đám giỗ, không than phiền với họ hàng khác, không bàn trong bữa cơm gia đình.
Khi chuyện công việc ra khỏi chỗ làm, nó thành chuyện gia đình. Một lời nhắc ở chỗ làm là chuyện bình thường. Cùng lời nhắc đó ở đám giỗ, trước mặt cả họ, là một sự xúc phạm.
Ngược lại, khi họ hàng khác hỏi về người nhà đang làm với bạn, hãy nói những điều tốt, và giữ những chuyện chưa tốt cho riêng mình với người đó. Giữ kín là cách bảo vệ cả người nhà lẫn quan hệ họ hàng.
Nếu có chuyện lớn cần gia đình biết, như người nhà vi phạm nghiêm trọng, hãy nói với chính người đó trước, và để họ tự nói với gia đình nếu có thể.
Khi phải nói điều khó với người nhà
Rồi sẽ có lúc bạn phải nói với một người họ hàng rằng họ làm chưa đạt, hoặc tệ hơn, rằng công việc này không hợp và họ nên tìm chỗ khác.
Hãy nói riêng, nói thẳng, bằng sự việc, như với bất kỳ nhân viên nào. Nhưng thêm vào một điều: nhắc rằng tình cảm gia đình không thay đổi. Anh nói với em với tư cách người quản lý. Còn với tư cách anh em, anh vẫn thương em như vậy.
Nếu phải cho nghỉ, hãy làm đúng quy định, và giúp họ tìm hướng khác nếu có thể. Có thể giới thiệu họ tới chỗ làm hợp hơn, hoặc hỗ trợ học một nghề mới.
Sẽ có người trong họ không hiểu, trách bạn. Điều đó khó tránh. Nhưng nếu bạn đã làm đúng những gì thoả thuận từ đầu, và làm tử tế, thời gian thường sẽ làm dịu mọi chuyện.
Câu hỏi thường gặp
Có nên nhận họ hàng vào làm không?
Có thể, nếu họ có năng lực phù hợp và cả hai bên đồng ý rõ ràng về vai trò. Tránh nhận chỉ vì nể, vì nó thường dẫn tới khó xử sau này.
Lương của người nhà nên thế nào?
Nên theo cùng thang với vị trí tương tự, không cao hơn hay thấp hơn vì là người nhà. Minh bạch điều này giúp tránh ghen tị trong nhóm.
Người nhà làm quản lý người ngoài thì sao?
Chỉ nên khi người nhà có năng lực quản lý thật. Nếu không, người ngoài sẽ thấy bất công và người giỏi sẽ ra đi.
Họ hàng khác can thiệp vào chuyện công việc thì làm sao?
Lịch sự nhưng rõ ràng rằng chuyện công việc sẽ được giải quyết giữa bạn và người đang làm. Không bàn chi tiết công việc với người không liên quan.
Người nhà mắc lỗi về tiền thì xử lý thế nào?
Đây là chuyện nghiêm trọng, cần xử lý theo quy định như với mọi người, có thể cần hỏi người có chuyên môn. Nói riêng với người đó trước khi quyết định.
