Người giỏi không phải người nhà thường rời doanh nghiệp gia đình vì ba lý do: thấy trần thăng tiến ngay trên đầu mình, bị gạt ra khỏi những quyết định quan trọng, và bị đối xử khác với người nhà. Muốn giữ họ, hãy trao quyền hạn thật, cho họ biết thông tin họ cần, công bằng về thu nhập và cơ hội, và nói thẳng về con đường của họ ở đây.
Chào bạn, đây là Nhà Quản Trị. Doanh nghiệp gia đình nào muốn lớn cũng cần người giỏi từ bên ngoài. Nhưng nhiều nơi tuyển được mà không giữ được. Tập này dành cho người trong gia đình đang điều hành, và cả người ngoài đang làm quản lý ở đó.
Trần thăng tiến mà ai cũng thấy
Người giỏi thường muốn biết mình sẽ đi tới đâu. Ở doanh nghiệp gia đình, câu trả lời nhiều khi đã rõ: những vị trí cao nhất dành cho người nhà.
Không cần ai nói ra. Người ta nhìn thấy con trai chủ mới về đã được làm phó giám đốc, cháu gái chủ lên trưởng phòng dù mới làm một năm. Người ngoài làm năm năm, giỏi hơn, vẫn đứng yên.
Chuyện gia đình giữ những vị trí then chốt không có gì sai, đó là quyền của chủ sở hữu. Nhưng hãy nói thẳng với người ngoài về điều đó, và cho họ thấy những con đường khác: mở rộng trách nhiệm, thu nhập theo kết quả, vai chuyên gia có tiếng nói.
Điều làm người giỏi thất vọng nhất không phải là trần, mà là được hứa hẹn mơ hồ rồi mới phát hiện trần. Nói thật ngay từ đầu, người phù hợp sẽ ở lại, người không phù hợp sẽ biết mà đi sớm.
Trao quyền thật, không phải quyền trên giấy
Nhiều doanh nghiệp gia đình tuyển một quản lý giỏi từ bên ngoài, giao chức danh, nhưng mọi quyết định thật vẫn phải qua chủ hoặc người nhà. Người quản lý đó nhanh chóng thành người chuyển lời.
Người giỏi không chịu được điều đó lâu. Họ đến vì muốn làm, muốn tạo ra kết quả, không phải để xin phép mọi thứ.
Hãy nói rõ họ được quyết những gì mà không cần hỏi, những gì cần bàn, những gì gia đình giữ lại. Và giữ đúng. Nếu người nhà đi qua đầu quản lý để chỉ đạo nhân viên của họ, quyền của họ mất trong một ngày.
Một anh quản lý thuê ngoài từng làm cho một chuỗi cửa hàng gia đình kể rằng anh gần bỏ đi sau ba tháng, vì mỗi quyết định về nhân viên đều bị người cậu của chủ lật lại. Anh ở lại vì chị chủ đã ngồi với cả nhà và nói rõ: nhân sự cửa hàng là việc của anh ấy.
Thông tin: đừng để họ là người biết sau cùng
Ở doanh nghiệp gia đình, nhiều quyết định được bàn ở bữa cơm nhà, và người ngoài chỉ biết khi đã xong. Có khi nhân viên của họ còn biết trước họ, vì nhân viên là người nhà.
Không gì làm người quản lý thấy mình là người ngoài rõ bằng việc là người biết sau cùng. Hãy chắc rằng những gì liên quan tới phần việc của họ được bàn với họ, ở chỗ làm, trước khi quyết.
Cũng nên chia sẻ với họ tình hình chung của công ty: kết quả kinh doanh, kế hoạch, khó khăn. Người được tin tưởng với thông tin sẽ hành xử như người trong cuộc.
Nếu có những chuyện gia đình không muốn chia sẻ, hãy nói rõ là có những chuyện đó, thay vì giả vờ như mọi thứ đều minh bạch. Người ta chấp nhận ranh giới rõ ràng dễ hơn là cảm giác bị giấu.
Công bằng giữa người nhà và người ngoài
Khi người nhà và người ngoài cùng làm, sự chênh lệch trong đối xử rất dễ thấy: người nhà được nghỉ tuỳ ý, được thưởng cao hơn, được tha lỗi dễ hơn.
Người ngoài không đòi hỏi được đối xử như chủ. Nhưng họ cần thấy rằng những gì áp dụng cho họ cũng áp dụng cho người nhà ở cùng vị trí: nội quy, cách đánh giá, cách xét thưởng.
Đặc biệt khi người ngoài quản lý người nhà, họ phải được hậu thuẫn. Nếu người nhà không nghe quản lý và gia đình không lên tiếng, quản lý đó không còn quản lý được ai.
Người giỏi ở lại khi thấy họ được đánh giá bằng việc họ làm, không bằng họ là ai. Đó cũng là lý do lớn khiến những doanh nghiệp gia đình lớn lên được, còn nhiều nơi khác thì mãi nhỏ.
Nói thẳng về con đường của họ
Định kỳ, hãy ngồi với những người giỏi không phải người nhà, và hỏi thẳng: em thấy mình đang ở đâu, muốn đi tới đâu, và công ty có thể làm gì.
Nói thật về những gì có thể và không thể. Nếu vị trí cao nhất sẽ dành cho con cái, hãy nói. Rồi cùng họ xem có những gì khác: một phần lợi nhuận theo kết quả, một mảng họ được điều hành độc lập, một vai được cả gia đình tôn trọng.
Có doanh nghiệp gia đình chọn chia một phần sở hữu cho người ngoài xuất sắc. Đó là quyết định lớn, cần người có chuyên môn tư vấn, nhưng là cách mạnh nhất để biến người ngoài thành người trong cuộc.
Và nếu họ quyết đi, hãy để họ đi tử tế. Người ngoài từng làm tốt ở doanh nghiệp gia đình của bạn, ra đi trong hoà khí, sẽ là người nói tốt về bạn ở khắp nơi.
Câu hỏi thường gặp
Có nên tuyển người ngoài làm quản lý cấp cao trong công ty gia đình?
Có, nếu gia đình sẵn sàng trao quyền thật và chấp nhận cách làm khác. Nếu không, người giỏi sẽ không ở lâu và hai bên đều mất thời gian.
Người ngoài có nên được biết về chuyện nội bộ gia đình?
Không cần biết chuyện riêng của gia đình, nhưng nên biết những gì ảnh hưởng tới công việc của họ. Ranh giới rõ ràng giúp cả hai bên thoải mái.
Làm sao để người nhà tôn trọng quản lý thuê ngoài?
Chủ doanh nghiệp cần công khai hậu thuẫn quản lý, và xử lý khi người nhà vượt quyền. Một vài lần như vậy, người nhà sẽ hiểu quy tắc.
Người ngoài có nên được chia lợi nhuận?
Chia theo kết quả là cách tốt để gắn quyền lợi của họ với công ty. Cách làm cụ thể cần được tính kỹ và nên có người có chuyên môn giúp.
Người ngoài bị người nhà ganh ghét thì làm sao?
Nói chuyện với người nhà về vai trò và đóng góp của người ngoài, và đối xử công bằng với cả hai bên. Ganh ghét thường giảm khi mọi người thấy cách đánh giá rõ ràng.
