Làm quản lý trong công ty của bố mẹ thường khó ở ba chỗ: nhân viên cũ nhìn bạn là con chủ chứ chưa phải quản lý, bố mẹ vẫn quen quyết thay bạn, và chuyện nhà cứ lẫn vào chuyện công ty. Gỡ bằng cách thống nhất rõ quyền hạn với bố mẹ, tự chứng minh bằng việc làm, và tách giờ bàn chuyện công ty ra khỏi mâm cơm.
Chào bạn, đây là Nhà Quản Trị. Rất nhiều doanh nghiệp nhỏ ở Việt Nam là doanh nghiệp gia đình, và rất nhiều người trẻ đang đứng ở vị trí này: đi học, đi làm ở ngoài, rồi về phụ bố mẹ. Tập này dành cho bạn.
Nhân viên cũ nhìn bạn là con chủ
Những nhân viên đã làm với bố mẹ bạn nhiều năm có khi đã thấy bạn từ hồi còn đi học. Với họ, bạn trước hết là con của chủ, sau đó mới là quản lý.
Điều đó dẫn tới hai phản ứng trái ngược. Có người nể quá, không dám góp ý, nói gì cũng dạ. Có người không phục, nghĩ bạn được vị trí nhờ họ hàng, và chờ bạn sai.
Cả hai đều chỉ thay đổi khi bạn cho thấy mình làm được việc. Không phải bằng lời, mà bằng những quyết định đúng, những lần gỡ được vấn đề mà trước đó ai cũng thấy khó.
Hãy bắt đầu bằng việc học. Xin ngồi cùng các cô chú lâu năm, hỏi họ cách làm, vì sao làm vậy. Người lớn tuổi trong doanh nghiệp gia đình thường rất quý người trẻ chịu học, và sẽ dần đứng về phía bạn.
Bố mẹ vẫn quyết thay bạn
Đây là chỗ khó nhất. Bạn được giao làm quản lý, nhưng khi bạn quyết một điều, nhân viên lại đi hỏi bố hoặc mẹ. Và bố mẹ, vì thương con hay vì quen tay, có khi quyết ngược lại mà không nói với bạn.
Sau vài lần như vậy, nhân viên hiểu rằng quyết định thật vẫn nằm ở bố mẹ. Vị trí của bạn chỉ còn là danh nghĩa.
Cách gỡ duy nhất là nói chuyện thẳng với bố mẹ, ở một buổi riêng, không phải giữa bữa cơm. Hỏi: con được quyết những việc gì, những việc gì bố mẹ muốn giữ. Và nếu nhân viên đi hỏi bố mẹ về việc con đã quyết, bố mẹ sẽ nói gì.
Đừng đòi hết quyền một lúc. Bố mẹ đã gầy dựng công việc này cả đời, buông ra là chuyện khó. Hãy nhận từng mảng, làm tốt, rồi xin thêm. Một cô con gái tiếp quản tiệm bánh của gia đình kể rằng cô bắt đầu từ việc nhập nguyên liệu, làm tốt hai năm, rồi mới được giao cả khâu bán hàng.
Khi bạn và bố mẹ khác quan điểm
Bạn về với những gì học được ở ngoài: cách bán hàng qua mạng, cách quản lý bằng số liệu, cách đối xử với nhân viên. Bố mẹ có kinh nghiệm cả đời và những cách đã chứng minh hiệu quả. Hai bên va nhau là chuyện tất yếu.
Đừng biến mọi khác biệt thành cuộc chiến giữa cũ và mới. Hãy tìm những thử nghiệm nhỏ: cho con thử bán qua mạng với một dòng sản phẩm trong ba tháng, xem kết quả thế nào. Kết quả cụ thể thuyết phục bố mẹ tốt hơn mọi lý lẽ.
Tôn trọng những gì bố mẹ đã làm. Công việc này tồn tại tới giờ là nhờ họ. Nhiều người trẻ về nhà với thái độ phải cách mạng mọi thứ, và bố mẹ cảm thấy cả đời mình bị chê.
Và tránh cãi nhau trước mặt nhân viên. Nếu không đồng ý, hãy nói riêng. Nhân viên thấy hai thế hệ chủ cãi nhau sẽ lo lắng, và không biết nghe ai.
Tách chuyện công ty khỏi mâm cơm
Trong doanh nghiệp gia đình, chuyện công ty rất dễ theo về nhà. Bữa cơm thành buổi họp, cuối tuần thành giờ làm thêm, và giận nhau ở công ty thì về nhà cũng lạnh.
Hãy thống nhất với bố mẹ một vài giới hạn, như bữa tối không bàn chuyện công ty trừ khi thật gấp, hoặc có một buổi họp gia đình về công việc mỗi tuần, ngoài giờ đó thì là gia đình.
Giới hạn này không dễ giữ, và sẽ bị vi phạm. Nhưng có nó vẫn tốt hơn không có, vì nó cho cả nhà một cái cớ để nhắc nhau.
Nhớ rằng mối quan hệ với bố mẹ quan trọng hơn bất kỳ công việc kinh doanh nào. Nếu có lúc phải chọn, nhiều người trong doanh nghiệp gia đình nói rằng họ ước mình đã chọn gia đình sớm hơn.
Có nên về làm cho bố mẹ không?
Nếu bạn đang phân vân có nên về, hãy tự hỏi vài câu. Mình về vì muốn, hay vì thấy phải về. Mình có thật sự quan tâm tới công việc này không, hay chỉ vì nó là của nhà.
Nhiều người khuyên nên đi làm ở ngoài vài năm trước khi về. Bạn học được cách một doanh nghiệp khác vận hành, và quan trọng hơn, bạn chứng minh được với chính mình và với nhân viên rằng mình có năng lực, không chỉ có họ.
Trước khi về, hãy nói chuyện rõ với bố mẹ về vai trò, quyền hạn, thu nhập, và những gì sẽ xảy ra nếu sau một thời gian bạn thấy không hợp.
Về làm cho gia đình có thể là một hành trình rất ý nghĩa, được tiếp nối những gì bố mẹ gầy dựng. Nhưng nó ý nghĩa nhất khi là lựa chọn của bạn, với đôi mắt mở.
Câu hỏi thường gặp
Con chủ có nên bắt đầu từ vị trí thấp nhất?
Nhiều gia đình chọn cách này để con hiểu công việc từ gốc và được nhân viên tôn trọng. Không bắt buộc, nhưng làm qua vài khâu trước khi quản lý luôn có ích.
Nhân viên cũ đi mách bố mẹ về mình thì làm sao?
Thống nhất với bố mẹ rằng những chuyện thuộc quyền của bạn sẽ được chuyển lại cho bạn. Đồng thời, hỏi nhân viên đó vì sao họ không nói trực tiếp với bạn.
Thu nhập của con trong công ty gia đình nên thế nào?
Nên có mức lương rõ ràng theo vị trí, tách khỏi tiền tiêu gia đình. Điều này giúp minh bạch với nhân viên và tránh hiểu lầm trong gia đình sau này.
Bố mẹ không chịu nghỉ để con điều hành thì làm sao?
Đừng ép. Hỏi bố mẹ muốn giữ vai trò gì, và cùng nhau vẽ lộ trình chuyển giao từng phần. Với nhiều người, công việc là lẽ sống, và họ cần thời gian.
Anh chị em khác không làm trong công ty có ý kiến thì sao?
Nên có buổi nói chuyện gia đình về vai trò và quyền lợi của từng người, có thể nhờ người ngoài có chuyên môn hỗ trợ. Để lâu không nói, chuyện nhỏ sẽ thành lớn.
