Có nên nhận lời lên làm quản lý? Nên, nếu bạn thật sự thấy vui khi người khác giỏi lên nhờ mình, chịu được những ngày không tự tay làm ra gì, và sẵn lòng nói những câu khó với người mình quý. Nếu lý do chính chỉ là lương hay danh xưng, hãy dừng lại hỏi kỹ hơn, vì đó là những thứ nhạt đi rất nhanh.
Chào bạn, đây là Nhà Quản Trị. Nhiều người nghĩ được đề bạt là chuyện đương nhiên phải nhận, từ chối là dại. Tập này mình đưa bạn năm câu tự hỏi, để dù bạn gật hay lắc thì đó cũng là lựa chọn của bạn, không phải của thói quen.
Câu thứ nhất: mình thích phần nào trong công việc hiện tại?
Hãy nhớ lại một tuần làm việc gần đây và tự hỏi lúc nào mình thấy vui nhất. Nếu câu trả lời là lúc giải xong một bài toán khó, lúc tự tay hoàn thành một sản phẩm, thì bạn nên biết rằng làm quản lý sẽ lấy đi phần lớn những khoảnh khắc đó.
Còn nếu bạn nhớ tới lúc chỉ cho đồng nghiệp mới một mẹo nhỏ rồi thấy họ làm được, hay lúc đứng ra gỡ một hiểu lầm giữa hai người, thì đó là dấu hiệu tốt. Những niềm vui ấy chính là phần nhiều nhất trong công việc quản lý.
Không có câu trả lời nào đúng hay sai ở đây. Chỉ là bạn sẽ dành phần lớn thời gian để làm thứ gì, và thứ đó có nuôi bạn được lâu không.
Mình từng gặp một anh kỹ thuật viên giỏi nhận chức vì ngại từ chối, rồi sau một năm xin quay về. Anh nói năm đó là năm mình chán việc nhất đời. Anh không làm dở, chỉ là không thích.
Câu thứ hai và thứ ba: mình có chịu được những điều khó không?
Câu thứ hai: mình có chịu được việc không được ai yêu quý hết không. Làm quản lý nghĩa là có những lúc bạn phải từ chối yêu cầu, chấm một kết quả chưa đạt, hay chọn người này mà không chọn người kia. Sẽ có người không vui với bạn, dù bạn làm đúng.
Người quá cần được mọi người quý thường né những quyết định khó, và cái giá của việc né là cả nhóm phải trả. Nếu bạn biết mình thuộc kiểu này, không có nghĩa là không làm được quản lý, nhưng bạn sẽ phải tập nhiều hơn người khác.
Câu thứ ba: mình có kiên nhẫn với người chậm hơn mình không. Quản lý là dạy đi dạy lại, giải thích một điều lần thứ ba mà giọng vẫn bình thường.
Hãy thử nghĩ về lần gần nhất một đồng nghiệp hỏi lại bạn một điều đã hướng dẫn. Bạn cảm thấy thế nào? Câu trả lời thật lòng cho biết khá nhiều.
Câu thứ tư: mình sẽ mất gì khi nhận chức?
Người ta hay nói về những gì được: lương cao hơn, tiếng nói lớn hơn, cơ hội thăng tiến. Ít ai kể những gì mất đi.
Bạn có thể mất bớt thời gian cho tay nghề, và sau vài năm quay lại làm chuyên môn sẽ khó hơn. Bạn mất một phần quan hệ ngang hàng với đồng nghiệp, người ta sẽ bớt kể cho bạn nghe những chuyện than phiền. Bạn cũng mất cái quyền được tắt điện thoại lúc tám giờ tối mà không lo lắng, vì giờ chuyện của nhóm là chuyện của bạn.
Hãy nói chuyện với gia đình trước khi nhận. Một chị ở phòng kinh doanh kể rằng năm đầu làm trưởng nhóm, chị về nhà muộn hơn gần như mỗi ngày và đầu óc cứ nghĩ về nhân viên. Chồng chị là người nhận ra điều đó trước chị.
Biết trước những thứ mất đi không phải để sợ, mà để chuẩn bị. Người nhận chức với đôi mắt mở thường trụ lại được lâu hơn người nhận vì háo hức.
Câu thứ năm: hỏi lại cấp trên những gì trước khi gật đầu?
Đừng trả lời ngay trong buổi được mời. Xin một hai ngày suy nghĩ là chuyện hoàn toàn bình thường, và cấp trên tử tế sẽ hiểu.
Trong thời gian đó, hãy hỏi lại mấy điều. Nhóm mình sẽ quản lý gồm những ai, và có vấn đề gì đang tồn đọng. Mình sẽ được quyết những gì, chẳng hạn tuyển người, xét thưởng, phân việc, hay chỉ là người truyền đạt. Mình được hỗ trợ ra sao, có ai để hỏi khi gặp khó không.
Và hỏi một câu ít người dám hỏi: nếu sau một thời gian em thấy mình không hợp, em có thể quay về làm chuyên môn không. Câu trả lời cho biết công ty coi chức quản lý là một vai hay là một bậc thang một chiều.
Những câu hỏi đó không làm bạn trông thiếu tự tin. Chúng cho thấy bạn nghiêm túc với vai trò này, và đó chính là phẩm chất người ta cần ở một quản lý.
Nếu quyết định từ chối thì nói thế nào cho khéo?
Nếu sau khi tự hỏi bạn thấy chưa muốn, hãy từ chối rõ ràng và tích cực. Cảm ơn vì được tin tưởng, nói rằng bạn nghĩ mình đóng góp tốt nhất ở vai chuyên môn lúc này, và đề xuất bạn muốn phát triển thêm ở hướng nào.
Đừng viện lý do vòng vo như dạo này em bận. Cấp trên sẽ hiểu là bạn chưa sẵn sàng và có thể hỏi lại sau vài tháng, rồi hai bên lại lúng túng thêm lần nữa.
Nếu bạn nghĩ có người khác trong nhóm hợp hơn, cứ nói ra một cách nhẹ nhàng. Đó là một đóng góp, không phải là đẩy việc.
Từ chối một lời đề bạt không đóng cửa tương lai. Nhiều người nhận lời vài năm sau, khi họ thật sự muốn, và làm tốt hơn hẳn so với nếu nhận vì áp lực. Nhận hay không, điều đáng giữ nhất là bạn biết mình đang chọn điều gì.
Câu hỏi thường gặp
Từ chối làm quản lý có ảnh hưởng tới sự nghiệp không?
Có thể có ở những nơi chỉ có một con đường thăng tiến. Nhưng ở nhiều nơi, người giỏi chuyên môn vẫn được trọng và được tăng trách nhiệm. Quan trọng là bạn từ chối rõ ràng và nói được mình muốn phát triển theo hướng nào.
Có nên nhận làm quản lý tạm thời để thử?
Nếu công ty cho phép, đây là cách hay để biết mình có hợp không. Hãy hỏi rõ thời gian thử, ai đánh giá, và nếu không hợp thì quay về vị trí cũ thế nào.
Làm quản lý có luôn được tăng lương không?
Không phải lúc nào cũng vậy, và mức tăng đôi khi không tương xứng với thời gian và áp lực thêm. Hãy hỏi rõ trước khi nhận, thay vì đoán.
Người hướng nội có làm quản lý tốt được không?
Được, và nhiều người hướng nội làm rất tốt vì họ nghe kỹ và nghĩ trước khi nói. Họ chỉ cần sắp lịch sao cho có thời gian nạp lại năng lượng giữa những cuộc gặp.
Tuổi còn trẻ có nên nhận làm quản lý không?
Tuổi ít quan trọng hơn sự sẵn lòng học và cách đối xử với người khác. Người trẻ làm quản lý cần khiêm tốn nhiều hơn, hỏi nhiều hơn, nhất là khi nhóm có người lớn tuổi.
