Khi đồng nghiệp cũ thành cấp dưới của bạn, cách tốt nhất là nói thẳng về sự thay đổi ấy trong một cuộc gặp riêng thật sớm, giữ tình bạn ngoài giờ nhưng trong giờ làm thì đối xử với họ như mọi người khác. Quan hệ sẽ khác đi một chút, và chấp nhận điều đó ngay từ đầu thì đỡ đau hơn nhiều.
Chào bạn, đây là Nhà Quản Trị. Hôm nay mình nói về một tình huống mà gần như ai được đề bạt từ trong nhóm lên cũng gặp: hôm qua còn ngồi ăn cơm trưa than sếp cùng nhau, hôm nay mình đã là sếp. Không có cách nào làm cho chuyện này hoàn toàn dễ chịu, nhưng có cách làm cho nó sòng phẳng.
Vì sao đừng giả vờ như chưa có gì thay đổi?
Phản xạ đầu tiên của nhiều người mới lên chức là cố tỏ ra mình vẫn vậy, vẫn đùa như cũ, vẫn ngồi cùng bàn, vẫn tham gia nhóm tán gẫu. Mọi người đều biết có gì đó đã khác, và khi bạn không nói ra, mỗi người sẽ tự đoán theo cách của họ.
Người thì nghĩ bạn sẽ dễ dãi với nhóm bạn thân. Người thì nghĩ bạn sẽ khắt khe để chứng tỏ mình không thiên vị. Người bạn thân nhất lại có khi nghĩ giờ mình có chỗ dựa rồi.
Mình từng thấy một chị trưởng nhóm kế toán giữ nguyên thói quen tám chuyện buổi chiều với hai người bạn thân trong nhóm. Chị không thiên vị ai cả, nhưng ba người còn lại tin chắc là có. Tới kỳ xét thưởng, dù chị chấm rất cẩn thận, kết quả nào cũng bị nhìn bằng con mắt nghi ngờ.
Nên việc đầu tiên không phải là giữ mọi thứ như cũ, mà là gọi tên sự thay đổi một cách bình thản, trước khi người khác gọi tên nó theo cách khó nghe hơn.
Buổi gặp riêng đầu tiên với bạn cũ nên nói gì?
Trong tuần đầu, hẹn từng người bạn thân gặp riêng, ở chỗ bình thường, một quán cà phê hay giờ ăn trưa.
Bạn có thể mở lời đại loại: anh biết giờ chuyện hơi kỳ, hôm qua còn cùng làm, giờ anh phải giao việc và đánh giá em. Anh quý em thật, và chính vì quý nên anh muốn nói trước là trong công việc anh sẽ đối xử với em như với mọi người, không hơn không kém. Ngoài giờ thì mình vẫn là anh em.
Rồi hỏi họ: em thấy thế nào, có điều gì em lo không. Câu hỏi đó quan trọng hơn lời bạn nói. Nghe hết, đừng vội thanh minh.
Nếu người đó cũng từng ứng tuyển vị trí của bạn, hãy nói điều đó ra một cách tôn trọng. Công nhận rằng họ giỏi, rằng bạn cần họ, và hỏi họ muốn phát triển theo hướng nào. Né chuyện này đi thì nó sẽ nằm đó như một cục đá giữa hai người rất lâu.
Giữ công bằng thế nào khi quản lý bạn thân?
Công bằng không chỉ là thật sự công bằng, mà còn phải trông thấy được là công bằng.
Vài thói quen nhỏ giúp nhiều. Giao việc hay cơ hội tốt thì nói rõ lý do chọn người, cho cả nhóm nghe. Chuyện công việc quan trọng thì bàn trong giờ, ở chỗ mọi người biết, đừng bàn lúc đi nhậu với nhóm thân.
Có một cái bẫy ngược cũng hay gặp: vì sợ bị nói thiên vị, bạn lại khắt khe với bạn cũ hơn người khác. Cho họ việc khó hơn, khen ít hơn, xét thưởng chặt hơn. Đó cũng là bất công, chỉ là bất công theo chiều ngược lại, và bạn có thể mất luôn một người giỏi lẫn một người bạn.
Cách tự kiểm tra mình hay dùng: trước khi quyết chuyện gì liên quan tới bạn cũ, tự hỏi nếu đây là một người mình không thân thì mình có quyết giống vậy không. Nếu câu trả lời là có, cứ làm, kể cả khi có người xì xào.
Khi bạn cũ lợi dụng thân tình hoặc bắt đầu xa cách
Tình huống thứ nhất: bạn cũ bắt đầu trễ hạn, đi muộn, hoặc nói những câu như thôi mà anh, bạn bè mà. Đây là lúc buổi gặp riêng đầu tiên phát huy tác dụng, vì bạn đã nói trước. Gặp riêng, nhắc lại điều hai người đã thống nhất, nói cụ thể việc gì chưa ổn.
Tình huống thứ hai ngược lại: bạn cũ tự rút ra xa. Không rủ bạn ăn trưa nữa, nhóm tán gẫu có chuyện gì bạn cũng là người biết sau cùng. Nhưng phần lớn là bình thường. Người ta cần một chỗ để than về sếp, và giờ bạn là sếp.
Đừng cố chen vào nhóm cũ. Hãy tìm bạn đồng cấp, những quản lý khác cùng tầng, làm chỗ để bạn chia sẻ những điều khó nói. Còn với bạn cũ, thỉnh thoảng một buổi cà phê ngoài giờ, không nói chuyện công ty, là đủ để giữ sợi dây.
Nếu một ngày tình bạn không giữ được, hãy nhớ rằng chức vụ không lấy đi của bạn điều gì cả. Chỉ là sự sòng phẳng có một cái giá, và người quản lý tử tế nào cũng từng trả cái giá đó ít nhiều.
Những điều không nên làm trong vài tháng đầu
Đừng kể chuyện của cấp trên, chuyện lương thưởng của người khác, hay chuyện bạn nghe được trong cuộc họp quản lý cho bạn thân, dù chỉ là lỡ lời lúc vui. Một lần thôi là đủ để người khác trong nhóm không còn tin bạn giữ kín được.
Đừng lấy những điều bạn cũ từng tâm sự lúc còn ngang hàng ra để đánh giá họ bây giờ. Nếu ngày trước họ than chán việc, đó là lời nói với một người bạn, không phải lời khai với sếp. Hãy bắt đầu lại, hỏi họ lại từ đầu.
Cũng đừng vội đổi chỗ ngồi sang phòng riêng hay rời hẳn bàn cũ nếu công ty không yêu cầu.
Và đừng cố làm vừa lòng tất cả mọi người trong tháng đầu. Bạn không phải người bạn tốt nhất của cả nhóm, bạn là người giúp cả nhóm làm việc tốt. Hai vai đó không giống nhau, và biết phân biệt sớm thì cả hai đều giữ được lâu hơn.
Câu hỏi thường gặp
Có nên tiếp tục đi nhậu, đi cà phê với nhóm bạn cũ sau khi lên chức?
Thỉnh thoảng thì được, nhất là khi cả nhóm cùng đi. Nhưng nếu chỉ đi với vài người thân, những người còn lại dễ cảm thấy có một vòng tròn riêng quanh sếp, nên hãy thưa dần và tránh bàn chuyện công việc ở đó.
Bạn cũ ứng tuyển cùng vị trí mà trượt thì nói gì?
Nói thật rằng bạn biết họ cũng mong vị trí này và bạn tôn trọng điều đó. Hỏi họ muốn phát triển theo hướng nào và bạn có thể giúp gì. Đừng xin lỗi vì mình được chọn, cũng đừng giả như không biết.
Có nên xin về quản lý một nhóm khác để tránh quản lý bạn bè?
Nếu công ty có lựa chọn đó và quan hệ quá thân, có thể cân nhắc. Nhưng phần lớn trường hợp, hiểu nhóm cũ là lợi thế lớn, và những khó khăn về tình cảm đều xử lý được nếu nói rõ từ đầu.
Làm sao để nhóm cũ nghe lời khi họ đã quen coi mình ngang hàng?
Uy tín của quản lý mới không đến từ chức danh mà từ việc bạn giúp họ làm việc dễ hơn: gỡ vướng mắc, bảo vệ họ trước áp lực vô lý, quyết nhanh những gì cần quyết. Làm được vài lần như vậy, người ta tự nghe.
Người bạn thân trong nhóm có nên biết trước các quyết định của quản lý?
Không. Tin gì cả nhóm cần biết thì cả nhóm biết cùng lúc. Báo riêng cho bạn thân trước dù chỉ vài giờ sẽ tạo ra khoảng cách thông tin mà người khác sớm nhận ra.
