Nhân viên giỏi chưa chắc làm quản lý giỏi, vì hai việc đòi hai loại kỹ năng khác nhau. Người giỏi chuyên môn tự tay làm ra kết quả. Người quản lý phải làm ra kết quả qua tay người khác, và chính những thói quen giúp bạn xuất sắc ở vai cũ lại hay cản đường ở vai mới.
Chào bạn, đây là Nhà Quản Trị. Tập này không nhằm khuyên ai đừng lên quản lý. Mình chỉ muốn kể vì sao nhiều người giỏi nhất nhóm, khi được đề bạt, lại có một năm đầu rất khổ, và họ đã vượt qua bằng cách nào.
Thước đo thành công đổi hẳn khi lên quản lý
Khi còn làm chuyên môn, bạn biết mình giỏi qua những thứ nhìn thấy được: bản vẽ đẹp, hợp đồng chốt được, lỗi sửa xong. Mỗi ngày kết thúc với một cảm giác rõ ràng là hôm nay mình đã làm ra cái gì.
Lên quản lý, cảm giác đó biến mất. Một ngày của bạn là nói chuyện, gỡ vướng, trả lời tin nhắn, ngồi họp. Tối về, bạn không chỉ được vào thứ gì mình đã tự làm. Nhiều người mô tả đó là cảm giác mình vô dụng, dù thật ra họ đang làm việc quan trọng nhất trong nhóm.
Thước đo mới là: nhóm có làm ra kết quả tốt hơn khi có mình không, và từng người có giỏi lên không. Kết quả đó đến chậm, có khi vài tháng mới thấy, và nó không mang tên bạn.
Người nào không chuyển được thước đo này trong đầu thường sẽ quay về làm chuyên môn một cách lén lút, ôm những việc lẽ ra phải giao, chỉ để tìm lại cảm giác có ích.
Thói quen tự làm cho nhanh là cái bẫy lớn nhất
Người giỏi chuyên môn hầu như luôn làm nhanh hơn người trong nhóm. Nên khi thấy một nhân viên loay hoay với việc mà mình làm trong mười phút, phản xạ tự nhiên là thôi để anh làm cho.
Làm một lần thì không sao. Làm thành thói quen thì ba chuyện xảy ra. Nhân viên không học được gì. Họ bắt đầu chờ bạn làm hộ. Và bạn thành cái cổ chai của cả nhóm, mọi việc khó đều dồn về bàn bạn, tới lúc bạn nghỉ ốm một tuần thì nhóm đứng hình.
Một anh trưởng nhóm kỹ thuật ở một xưởng cơ khí mình quen kể rằng năm đầu anh làm việc tới chín giờ tối, trong khi nhóm về lúc năm giờ. Anh tưởng mình tận tụy. Tới khi cấp trên hỏi anh đang dạy ai thay mình thì anh mới giật mình, vì câu trả lời là không ai cả.
Cách thoát ra không phải là cấm mình làm, mà là đổi câu hỏi. Thay vì hỏi việc này ai làm nhanh nhất, hãy hỏi việc này ai cần học. Chấp nhận việc chậm hơn và kém hơn một chút trong vài tuần đầu. Đó là học phí.
Giỏi chuyên môn còn làm bạn khó giao việc và khó góp ý
Vì bạn biết rõ việc phải làm thế nào, bạn dễ giao việc bằng cách mô tả từng bước, và khó chịu khi người ta làm khác đi dù kết quả vẫn ổn. Nhân viên cảm thấy mình chỉ là đôi tay nối dài của sếp.
Người quản lý giỏi thường giao kết quả, không giao cách làm. Họ nói rõ cần gì, xong khi nào, tiêu chuẩn ra sao, rồi lùi lại. Chỉ can thiệp khi kết quả có nguy cơ sai, chứ không phải khi cách làm khác với cách mình quen.
Góp ý cũng vậy. Người giỏi chuyên môn nhìn một sản phẩm là thấy ngay mười chỗ cần sửa, và thường nói cả mười. Người nghe thì chỉ nhớ được một điều: sếp chê mình. Hãy chọn một hai điều quan trọng nhất, nói cho rõ, phần còn lại để lần sau.
Nói cách khác, cái kho kiến thức chuyên môn của bạn vẫn rất quý, nhưng giờ nó là thứ để dạy và để đánh giá, không còn là thứ để tự tay làm hết.
Những điểm mạnh chuyên môn nào vẫn giúp bạn khi làm quản lý?
Đừng nghe tập này rồi nghĩ rằng giỏi chuyên môn là bất lợi. Nhóm nào cũng tôn trọng một người quản lý hiểu việc. Bạn đánh giá được ai làm tốt thật, ai chỉ nói hay. Bạn biết ước lượng một việc mất bao lâu, nên không giao hạn chót vô lý.
Bạn cũng bảo vệ nhóm tốt hơn trước cấp trên hay khách hàng, vì bạn giải thích được vì sao việc này khó, vì sao cần thêm thời gian. Người quản lý không hiểu việc thường phải đứng về phía người có giọng to hơn.
Điều cần làm là chuyển chuyên môn từ tay sang đầu. Bạn vẫn giữ tay nghề bằng cách đọc, xem xét, thỉnh thoảng làm một phần nhỏ không gấp, nhưng thời gian chính dành cho người.
Một chị trưởng phòng thiết kế từng nói với mình rằng chị giữ lại một buổi chiều mỗi tuần để tự vẽ, không phải để nộp cho khách mà để khỏi quên cảm giác của nhân viên. Mình thấy đó là cách giữ nghề khôn ngoan.
Làm sao biết mình có đang chuyển vai được không?
Có vài dấu hiệu đơn giản. Nếu bạn nghỉ phép ba ngày mà điện thoại không reo liên tục, bạn đang đi đúng hướng. Nếu có ít nhất một người trong nhóm bây giờ làm được việc mà sáu tháng trước chỉ bạn làm được, càng tốt.
Dấu hiệu ngược lại cũng dễ thấy: bạn là người về muộn nhất nhóm, bàn bạn chất đầy việc chuyên môn, và các buổi gặp riêng với nhân viên cứ bị dời vì bận.
Nếu thấy mình đang ở dấu hiệu thứ hai, đừng tự trách. Gần như ai cũng qua giai đoạn đó. Hãy chọn một việc chuyên môn bạn đang ôm, tuần này giao hẳn cho một người, kèm họ qua lần đầu, và chịu đựng cảm giác sốt ruột.
Còn nếu sau một thời gian dài bạn vẫn thấy mình chỉ vui khi tự làm, có lẽ con đường chuyên gia hợp với bạn hơn. Đó không phải là thất bại, chỉ là chọn đúng nghề.
Câu hỏi thường gặp
Công ty có nên đề bạt người giỏi chuyên môn nhất lên làm quản lý không?
Không nên mặc định. Nên xem thêm người đó có thích giúp người khác giỏi lên không, có kiên nhẫn không, và bản thân họ có muốn không. Người giỏi nhất đôi khi hợp làm chuyên gia chính hơn là làm quản lý.
Lên quản lý có cần bỏ hẳn việc chuyên môn không?
Không cần bỏ hẳn, nhưng nên giữ phần nhỏ và không gấp. Nếu phần chuyên môn chiếm quá nửa thời gian, việc quản lý sẽ bị bỏ bê mà bạn không nhận ra.
Quản lý mới có nên học thêm khoá kỹ năng quản lý không?
Có ích, nhất là để có từ ngữ gọi tên những gì mình đang gặp. Nhưng phần lớn kỹ năng quản lý học qua làm và qua trò chuyện với quản lý đi trước, nên hãy tìm một người để hỏi định kỳ.
Cảm giác vô dụng khi mới làm quản lý kéo dài bao lâu?
Tuỳ người, thường là vài tháng. Nó giảm dần khi bạn bắt đầu thấy nhóm làm được những việc trước đây không làm được. Ghi lại những thay đổi nhỏ của nhóm mỗi tháng giúp bạn thấy điều đó sớm hơn.
Nhân viên giỏi nhưng không muốn làm quản lý thì có con đường nào?
Nhiều công ty có con đường chuyên gia, với trách nhiệm và thu nhập tăng theo tay nghề mà không cần quản lý người. Nếu công ty chưa có, đáng để nói chuyện với cấp trên thay vì nhận chức cho có.
