Anh chị em cùng điều hành việc làm ăn của gia đình nên chia vai theo mảng rõ ràng, mỗi người được quyết trong mảng của mình, có một cách chung để quyết những việc lớn, họp định kỳ như những người cộng sự, và giải quyết bất đồng trong công việc trước khi nó lan thành chuyện nhà.
Chào bạn, đây là Nhà Quản Trị. Anh em trong nhà có lợi thế là tin nhau, hiểu nhau. Nhưng khi cùng điều hành, những thói quen từ nhỏ, anh cả nói là em phải nghe, em út được chiều, dễ đi theo vào công việc. Tập này bàn cách để tình anh em và việc làm ăn cùng đứng được.
Vì sao cần chia mảng rõ ràng?
Khi anh chị em cùng lo mọi thứ, nhân viên không biết hỏi ai. Hỏi anh thì anh bảo làm thế này, hỏi chị thì chị bảo làm thế kia. Nhân viên kẹt giữa, và anh chị em bắt đầu thấy nhau đang dẫm chân.
Chia mảng giúp mỗi người có một khu vực mình chịu trách nhiệm và được quyết. Một người lo sản xuất, một người lo bán hàng, một người lo tài chính và nhân sự. Nhân viên biết rõ việc gì hỏi ai.
Hãy chia theo thế mạnh và mong muốn của từng người, không theo thứ bậc trong nhà. Anh cả không nhất thiết phải là người điều hành chung nếu em út giỏi việc đó hơn.
Việc chia mảng nên được viết ra, dù chỉ vài dòng, và nói rõ với nhân viên. Có văn bản giúp tránh những lần mỗi người nhớ một kiểu.
Ai quyết những việc lớn?
Chia mảng giải quyết được việc hằng ngày. Nhưng những việc lớn, như mở thêm cửa hàng, vay vốn, tuyển quản lý, đổi nhà cung cấp chính, ảnh hưởng tới tất cả, cần một cách quyết chung.
Hãy thống nhất trước: những việc nào cần cả nhà đồng ý, những việc nào đa số là đủ, và nếu không đồng ý được thì làm gì. Có gia đình chọn nhờ bố mẹ làm người quyết cuối cùng, có gia đình nhờ một người ngoài đáng tin làm người hoà giải.
Ai có một người được coi là người điều hành chung thì phải rõ quyền của người đó tới đâu. Điều hành chung không có nghĩa là quyết thay trong mảng của người khác.
Những thoả thuận này cũng nên được viết ra. Khi đã liên quan tới sở hữu và tiền bạc, nên có người có chuyên môn giúp soạn cho đúng pháp luật.
Họp như những người cộng sự
Anh chị em gặp nhau hằng ngày trong nhà, nên dễ nghĩ không cần họp. Nhưng nói chuyện công việc lúc ăn cơm, lúc đi đám cưới họ hàng, thường không ra quyết định, lại dễ thành cãi nhau.
Hãy có một buổi họp định kỳ, mỗi tuần hoặc mỗi tháng, ở chỗ làm, có chương trình, có người ghi lại. Mỗi người báo mảng của mình, cùng bàn những việc lớn.
Trong buổi họp, hãy cư xử như cộng sự, không như anh em. Nghe hết người khác nói, dù là em út. Nói bằng số liệu và sự việc, không bằng câu vì anh là anh cả. Ghi lại quyết định và ai làm gì.
Ba chị em điều hành một xưởng nhỏ kể rằng từ khi họp mỗi sáng thứ hai ở xưởng, chuyện cãi nhau ở nhà gần như biến mất. Mọi thứ đã có chỗ để nói, nên không ai phải mang về nhà nữa.
Giải quyết bất đồng trước khi thành chuyện nhà
Bất đồng giữa anh chị em trong công việc là chuyện bình thường, thậm chí tốt, vì mỗi người nhìn từ một góc. Vấn đề là khi nó lan sang chuyện nhà, chuyện cũ, chuyện hồi nhỏ.
Hãy giữ bất đồng ở chuyện công việc: nói về sự việc, về số liệu, về khách hàng. Tránh những câu như lúc nào anh cũng vậy, từ nhỏ chị đã thế. Những câu đó mở lại những vết thương không liên quan tới việc đang bàn.
Nếu bất đồng kéo dài, hãy nhờ người thứ ba: bố mẹ, một người họ hàng đáng tin, hoặc một người ngoài có kinh nghiệm. Người ngoài thường giúp mọi người bình tĩnh và nhìn vấn đề khách quan hơn.
Và đừng để nhân viên chứng kiến anh chị em cãi nhau. Nhân viên thấy chủ chia rẽ sẽ lo lắng, và có người sẽ tìm cách đứng về một phía.
Một thói quen nhỏ giúp nhiều: sau mỗi lần căng thẳng trong công việc, người lớn hơn chủ động rủ đi ăn một bữa, không nhắc chuyện vừa rồi. Anh chị em làm ăn chung cần những lúc được là anh chị em thuần tuý, để nhớ rằng mình còn có nhau ngoài chuyện cửa hàng.
Tính trước những chuyện khó nói
Có những chuyện ít gia đình dám bàn: nếu một người muốn rút ra thì sao, nếu một người không làm tốt mảng của mình thì sao, con cái của từng người sau này có được vào làm không.
Nói những chuyện này lúc mọi người đang vui vẻ là khó, vì ai cũng nghĩ sẽ không xảy ra. Nhưng chính những chuyện này là nguyên nhân của phần lớn mâu thuẫn gia đình về kinh doanh.
Hãy dành một buổi riêng, có thể nhờ người có chuyên môn hỗ trợ, để thống nhất những nguyên tắc chung. Viết ra, và xem lại mỗi vài năm khi hoàn cảnh thay đổi.
Tình anh em là thứ quý hơn bất kỳ cửa hàng nào. Tính trước những chuyện khó không phải vì không tin nhau, mà vì muốn giữ tình anh em qua cả những lúc làm ăn khó khăn.
Câu hỏi thường gặp
Anh chị em có nên nhận lương như nhân viên?
Nên có mức lương rõ ràng theo vai trò, tách khỏi phần lợi nhuận theo sở hữu. Điều này giúp minh bạch khi mỗi người đóng góp công sức khác nhau.
Một người làm ít hơn nhưng vẫn chia như nhau thì sao?
Đây là nguồn mâu thuẫn phổ biến. Nên thống nhất từ đầu cách tính phần công sức và phần sở hữu riêng, và xem lại khi vai trò thay đổi.
Vợ hoặc chồng của anh chị em có nên tham gia?
Nên bàn và thống nhất trước trong gia đình. Nếu tham gia, cần có vai rõ ràng và theo cùng quy định như mọi người để tránh phức tạp.
Anh chị em không đồng ý mãi về hướng đi thì làm sao?
Nhờ người thứ ba hoà giải, và nếu vẫn không được, cân nhắc các phương án như chia mảng kinh doanh riêng, với sự tư vấn của người có chuyên môn.
Có nên có người ngoài làm quản lý chung?
Có thể là lựa chọn tốt khi anh chị em khó thống nhất ai điều hành chung. Người ngoài có năng lực giúp công việc khách quan hơn, nhưng cần được trao quyền rõ.
